Na czym polega instalacja dwóch systemów?
Instalacja dwóch systemów na jednym komputerze najczęściej oznacza konfigurację dual boot. Oba systemy znajdują się na dysku, ale nie działają jednocześnie. Podczas uruchamiania komputera wybierasz, z którego chcesz skorzystać. Przełączenie się na drugi wymaga ponownego uruchomienia urządzenia.
Popularnym połączeniem jest Windows i Linux, na przykład Ubuntu. Można je zainstalować na odrębnych partycjach jednego dysku albo na dwóch osobnych dyskach. Drugi dysk często upraszcza zarządzanie przestrzenią i ogranicza ingerencję w istniejącą instalację, choć nadal trzeba prawidłowo skonfigurować rozruch.
Partycja to wydzielony obszar dysku, który system widzi jako osobną przestrzeń. Linux potrzebuje miejsca niezajętego przez pliki Windows i jego partycje rozruchowe. Nie istnieje jeden obowiązkowy układ ani stała liczba partycji. Konfiguracja zależy między innymi od liczby dysków, istniejącej partycji EFI, szyfrowania i planowanego sposobu używania systemów.
Za wyświetlenie menu wyboru odpowiada program rozruchowy, taki jak GRUB w typowej instalacji Linuxa. Na komputerze z UEFI systemy mogą mieć również osobne wpisy rozruchowe w firmware. Ich kolejność ustawia się w konfiguracji UEFI. Dual boot różni się od maszyny wirtualnej: system uruchomiony bezpośrednio ma dostęp do sprzętu, a system wirtualny działa wewnątrz drugiego i zwykle pozwala przełączać się bez restartu.
Co przygotować przed instalacją?
Zacznij od kopii zapasowej ważnych plików. Zmiana partycji zwykle nie usuwa danych, ale pomyłka podczas instalacji lub awaria zasilania mogą doprowadzić do ich utraty. Sprawdź też wymagania wybranej dystrybucji, zgodność sprzętu, dostępność sterowników i możliwość uruchomienia instalatora z pendrive’a.
Ustal, w jakim trybie działa komputer i jak podzielony jest dysk. Współczesne urządzenia najczęściej korzystają z UEFI oraz GPT. Nowy system należy uruchomić i zainstalować w trybie zgodnym z istniejącą instalacją Windows. W Windows informacje o partycjach sprawdzisz w Zarządzaniu dyskami, a tryb firmware można zweryfikować w informacjach o systemie lub ustawieniach UEFI.
Przed zmianą układu dysku sprawdź, czy włączono BitLocker lub Szyfrowanie urządzenia, i zapisz klucz odzyskiwania w bezpiecznym miejscu. Zmiana ustawień rozruchu lub partycji może spowodować, że Windows poprosi o ten klucz. Nie rozpoczynaj instalacji, jeśli nie masz do niego dostępu.
Jeśli Linux ma korzystać z plików na partycji Windows, warto wyłączyć w Windows funkcję szybkiego uruchamiania. Pozostawienie jej włączonej może utrudnić Linuksowi prawidłowy dostęp do tej partycji. Sprawdź także, ile miejsca możesz przeznaczyć na drugi system. Jako orientacyjny punkt odniesienia dla Ubuntu przyjmuje się około 50 GB, natomiast 100 GB lub więcej zapewnia wygodniejszy zapas na aplikacje, aktualizacje i pliki. Rzeczywiste potrzeby zależą od używanych programów i przechowywanych danych.
Jak przygotować miejsce na Linuxa?
W typowym scenariuszu najpierw instaluje się Windows, a później Linux. Jeśli Windows jest już na komputerze, nie trzeba go usuwać. W systemowym Zarządzaniu dyskami można zmniejszyć partycję Windows i pozostawić odzyskane miejsce jako nieprzydzielone. Nie twórz w nim wcześniej partycji w przypadkowym formacie, ponieważ instalator Linuxa powinien sam wykorzystać przestrzeń zgodnie z wybraną konfiguracją.
Zmniejszaj partycję ostrożnie i nie zmieniaj rozmiaru partycji, których przeznaczenia nie rozpoznajesz. W szczególności nie usuwaj partycji Windows ani partycji EFI, która przechowuje pliki potrzebne do uruchamiania systemów. Jeśli używasz osobnego dysku, upewnij się, że podczas instalacji potrafisz odróżnić go od dysku z Windows.
Następnie pobierz obraz ISO wybranej dystrybucji z jej oficjalnej strony i przygotuj rozruchowy pendrive. Uruchom ponownie komputer, otwórz menu startowe lub ustawienia UEFI i wybierz USB. Jeżeli pendrive pojawia się na liście w kilku wariantach, wybierz wpis zgodny z trybem uruchamiania istniejącego Windows, zwykle UEFI.
Secure Boot weryfikuje podpis cyfrowy programu rozruchowego. Nie trzeba go automatycznie wyłączać: wiele współczesnych dystrybucji i konfiguracji sprzętowych go obsługuje. Wyłącz tę funkcję tylko wtedy, gdy instalator lub dokumentacja konkretnego systemu wskazuje problem ze zgodnością. Po instalacji warto przywrócić bezpieczne ustawienia, jeśli zostały zmienione.
Jak zainstalować Ubuntu obok Windows?
Po uruchomieniu instalatora Ubuntu wybierz język i przejdź do konfiguracji instalacji. Jeśli dostępna jest opcja „Install alongside Windows Boot Manager”, dla wielu osób będzie prostsza niż ręczne partycjonowanie. Instalator sam przygotuje układ w wolnym miejscu. Nazwy i dostępność opcji zależą od wersji instalatora oraz układu dysku.
Przed zatwierdzeniem zmian dokładnie sprawdź podsumowanie. Powinno wskazywać instalację obok Windows, a nie zastąpienie istniejącego systemu. Jeśli wybierasz ręczny podział, wskaż wyłącznie przygotowane, nieprzydzielone miejsce. Nie usuwaj partycji Windows ani EFI. Błędny wybór może skasować dane lub uniemożliwić uruchomienie komputera. W razie wątpliwości przerwij instalację i sprawdź układ dysku, zamiast zatwierdzać niejasne zmiany.
Po potwierdzeniu instalator skopiuje pliki i skonfiguruje rozruch. W typowej konfiguracji Ubuntu pojawi się GRUB, w którym można wybrać Ubuntu albo Windows. Na komputerach UEFI mogą być też dostępne osobne wpisy, takie jak Ubuntu i Windows Boot Manager. Po zakończeniu instalacji wyjmij pendrive, uruchom komputer ponownie i sprawdź, czy menu wyboru działa.
Co zrobić, gdy menu wyboru systemu się nie pojawia?
Najpierw otwórz menu startowe lub ustawienia UEFI i sprawdź dostępne wpisy rozruchowe. Jeśli widzisz Ubuntu oraz Windows Boot Manager, wybierz Ubuntu lub ustaw go wyżej na liście, aby uruchamiał się GRUB. Jeśli komputer od razu włącza Windows, firmware może mieć Windows Boot Manager ustawiony jako domyślny. Zmiana kolejności rozruchu często wystarcza, by przywrócić dostęp do menu.
Gdy wpisu Ubuntu nie ma, sprawdź, czy instalator został uruchomiony w tym samym trybie co Windows, oraz czy instalacja zakończyła się bez błędów. Nie formatuj ponownie partycji ani nie usuwaj wpisów UEFI bez ustalenia przyczyny. Jeśli nie masz pewności, skorzystaj z dokumentacji dystrybucji lub pomocy technicznej.
Po udanej instalacji uruchom osobno oba systemy i sprawdź sieć, dźwięk, grafikę oraz aktualizacje. Pamiętaj, że aktualizacja systemu albo zmiana ustawień firmware może zmienić domyślny system startowy. Jeśli taki układ nie odpowiada twojej pracy, rozważ maszynę wirtualną: pozwala uruchomić drugi system w oknie bez restartowania, choć jego dostęp do sprzętu jest pośredni. Dual boot lepiej sprawdzi się wtedy, gdy potrzebujesz pełnego dostępu do zasobów komputera.
Materiały źródłowe
- https://wiki.ubuntu.com/Getting_started_with_Ubuntu
- https://help.ubuntu.com/community/WindowsDualBoot
- https://ubuntu.fan/en/docs/guide/installation/dual-boot-windows
- https://help.ubuntu.com/community/Installation
- https://docs.openarm.dev/1.0/software/ubuntu/dual-boot/